صفحه اول > تحلیل بازار >

کارایی فنی ، تخصیصی و اقتصادی گندم کاران و عوامل موثر بر آن (قسمت اول )

گندم غذای اصلی بسیاری از مردم در کشورهای جهان سوم را تشکیل داده و تا کنون محصول دیگری نتوانسته از اهمیت این محصول در سبد غذایی انها بکاهد. بنابراین نقش ان در فرایند توسعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. گندم بعنوان ضروریترین و مهمترین محصول کشاورزی در تمام جهان دارای ارزش استراتژیک و فوق العاده ای بوده و ملاحظات غیر اقتصادی از جمله احتمال تبدیل گندم به حربه ای سیاسی ، کشورهای وارد کننده را ناگزیر به افزایش تولید داخلی گندم ساخته است. از میان شیوه های مختلف افزایش تولید گندم ، افزایش منابع اساسی (مثل زمین و آب ) و توسعه تکنولوژیهای جدید ( به دلیل فرصت های محدود جهت توسعه و پذیرش آن ) با مشکلات و تنگناهایی روبروست. بدین ترتیب بنظر می رسد مناسبترین شیوه برای نیل به نرخ رشد لازم در تولید گندم بهبود عملکرد و به بیان مناسبتر افزایش کارایی بهره برداران گندم باشد. تجزیه و تحلیل کارایی گندم کاران می تواند امکانات افزایش تولید گندم با مجموعه مشخصی از منابع و عوامل تولید ( افزایش عملکرد ) را تعیین و در ادامه منجر به افزایش کارائی مجموعه این منابع و عوامل در فرایند تولید این محصول گردد.

بطور کلی کارایی را می توان به سه نوع شامل کارایی فنی ، کارایی قیمتی یا تخصیصی و کارایی اقتصادی تفکیک نمود. کارایی فنی عبارت است از بدست اوردن حداکثر تولید ممکن از مقدار مشخصی عوامل تولید در حالیکه کارایی تخصیصی عبارت است از بکارگیری ترکیبی از عوامل تولید که حداقل هزینه را بهمراه داشته باشد و کارایی اقتصادی که هر دو نوع کارایی فنی و تخصیصی را در بر دارد از حاصل ضرب کارایی فنی در کارایی تخصیصی بدست می اید . بنابراین کارایی اقتصادی توانایی واحد کشاورزی در بدست اوردن حداکثر سود ممکن با توجه به قیمت و سطوح مصرف نهاده ها می باشد.

تا کنون مطالعات متعددی توسط محققان اقتصاد کشاورزی در داخل و خارج از کشور صورت گرفته است که بطور نمونه می توان به مطالعات نجفی و زیبایی (1373)، ترکمانی و شیروانیان (1376) ، شجری (1377)، مظهری و کوپاهی (1378) ، کریم کشته و مهری (1379) ، حسن پور (1381)، شجری (1381) ساین (1992)، رادام و لطیف (1995) ، باتیس و همکاران (1996) ، ترکمانی و هارداکر (1996)، ایر ایزوز و راپون (1997)  و تادس و کریشنامورثی (1997) اشاره کرد. در اینجا برخی از این مطالعات بطور خلاصه مورد بررسی قرار می گیرند.

نجفی و زیبایی (1373) کارایی فنی گندم کاران منطقه مرودشت را با استفاده از تخمین تابع تولید مرزی بدست اوردند. نتایج تحقیق نشان داد که هر چند کارایی فنی زارعان در سالهای مورد بررسی روند افزایشی داشته است اما هنوز امکان افزایش تولید از طریق بهبود کارایی فنی به میزان قابل توجهی وجود دارد.

ترکمانی و شیروانیان (1376) توابع مرزی اماری قطعی و تصادفی در تعیین کارایی فنی کشاورزان شهرستان فسا را تخمین زده و انها را با یکدیگر مقایسه نموده اند. بدین منظور تابع تولید مرزی اماری قطعی را با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی تصحیح شده (COLS) و تابع تولید مرزی تصادفی را با استفاده از روش براوردگر حداکثر درستنمایی (MLE) تخمین زده و در ادامه ، به براورد و تعیین کارایی فنی بهره برداران مبادرت شده است. نتایج بدست امده بیانگر ضعف روش COLS در تخمین کارایی فنی است. بطوریکه کارایی فنی با استفاده از روش COLS غیر قابل براورد بوده اما با استفاده از روش تابع تولید مرزی تصادفی قابل تخمین بوده است و میزان افزایش تولید از طریق بهبود کارایی قابل ملاحظه است. تفاوت در نتایج حاصل از این دو روش به این دلیل است که در تخمین تابع تولید مرزی تصادفی علاوه بر عوامل قابل کنترل و مدیریتی به عوامل غیرقابل کنترل و تصادفی نیز توجه می شود.

شجری و نجفی (1376) کارایی فنی گندم کاران استان فارس را با روشهای مختلف پارامتریک و کارایی اقتصادی انان را از طریق تابع هزینه مرزی بدست اورده و عوامل موثر بر انواع کارایی را مورد بررسی قرار داده است. نتایج نشان می دهد که بین گندمکاران با کارایی بالا و گندم کاران با کارایی پایین اختلاف نسبتا زیادی وجود دارد. همچنین شرکت در کلاسهای اموزشی ترویجی ، کشت خطی گندم ، مالیکت زمین ، قطعات کشت شده و میزان تحصیلات زارعین از عوامل موثر بر کارایی های فنی و اقتصادی در این مناطق بوده است. ضمن انکه هیچ یک از عوامل فوق بر روی کارایی تخصیصی اثری نداشته است.

مظهری و کوپاهی (1378) به مقایسه و تحلیل کارایی ارقام گندم بهاره و پاییزه در شهرستان مشهد پرداخته اند. در این مطالعه از الگوی برنامه ریزی خطی استفاده گردیده است. نتایج نشان می دهد که کارایی فنی ارقام گندم پاییزه نسبت به بهاره بیشتر بوده است ولی کارایی تخصیصی و اقتصادی ارقام بهاره نسبت به پاییزه بالاتر است. درعین حال هر دو رقم گندم در مجموع دارای کارایی اقتصادی پایینی بوده و این بمعنای اتلاف منابع مهم و کمیاب است. بر این اساس ، برنامه ریزی صحیح و اصولی جهت الگوی کشت بهینه ، تخصیص بهتر منابع تولید و نهاده ها و معرفی ارقام سوداور برای نیل به حداکثر سود ، ضروری به نظر می رسد.

ادامه دارد......