برآورد حجم قاچاق و ضايعات گندم و نان طي سالهاي 1376 تا 1379

     براي برآورد قاچاق گندم و آرد از روش اختلاف آماري عرضه گندم، آرد و مصرف واقعي استفاده مي شود، بدين معنا كه ابتدا از رابطه (1) مقدار عرضه گندم برآورد مي گردد.

                      (1)             تغيير در موجودي انبار + خالص واردات + توليد داخل = عرضه گندم

سپس با توجه به رابطه (2) مقدار مصرف گندم بدست مي آيد.

                     (2)  ضايعات + مصرف بذر + تغذيه دام و طيور + مصرف واقعي خانوار = مصرف گندم

حاصل اختلاف مقدار عرضه برآورد شده و مصارف برآورده شده گندم به عنوان حجم قاچاق گندم و آرد خواهد بود. (رابطه (3))

                     (3)                                            مصرف گندم -  عرضه گندم =  قاچاق گندم

قابل ذكر است در اين روش امكان دارد بخشي از ضايعات گندم و آرد بدليل كم برآورد نمودن آمار ضايعات اين كالا در قاچاق اين كالا لحاظ گردد و با توجه به اينكه در اين مطالعه آمار حاصل جمع ضايعات و قاچاق گندم و آرد مورد نياز است اين موضوع مشكلي براي تحقيق ايجاد نمي‌نمايد.

برآورد عرضه، مصرف و قاچاق گندم با توجه به آمار جداول قبل در جدول (4) آورده شده است.

جدول (4) _ برآورد عرضه، مصرف و قاچاق گندم طي سالهاي 1376  تا 1379

 (ارقام : هزارتن)

  مآخذ: يافته هاي پژوهشي

با توجه به جدول (4) حجم قاچاق گندم، آرد و ضايعات آن در سالهاي 1376 تا 1379 بترتيب 2573 هزار تن، 2334 هزار تن، 1993 هزار تن و 2367 هزار تن بوده است.

بررسي نقش كاهش ضايعات و قاچاق گندم در بهبود امنيت غذاي خانوارهاي شهري و روستايي

همانطور كه در مقدمه اين مطالعه اشاره شد، از جمله منابع بهبود امنيت غذايي خانوارها كاهش ضايعات موادغذايي از توليد تا مصرف و همچنين كاهش قاچاق اين مواد به ساير كشورها است. به منظور تعيين نقش ضايعات و قاچاق گندم در بهبود امنيت غذايي خانوارهاي شهري و روستايي در اين قسمت سهم انرژي حاصل از مقدار ضايعات و قاچاق گندم را از كل انرژي دريافتي خانوارهاي ايراني بعنوان يك شاخص از امينت غذايي بدست مي آوريم. نتايج برآورد اين شاخص دلالت بر آن دارد كه طي سالهاي 1376 تا 1379 حدود 10 تا 12 درصد از انرژي حاصل از گندم قابل استفاده در بهبود امنيت غذايي بصورت ضايعات و قاچاق هدررفته است. اين  نتايج در جدول (5) درج گرديده است.

جدول (5) _  سهم انرژي حاصل از ضايعات و قاچاق گندم در انرژي دريافتي خانوارهاي ايراني

 طي سالهاي 1376 تا 1379

مآخذ: يافته هاي پژوهش

نتيجه‌گيري و پيشنهادات

در اين مقاله تلاش گرديد اهميت كاهش ضايعات و قاچاق مواد غذايي در بهبود امنيت غذايي خانوارهاي ايراني بررسي گردد. از اين رو گندم بعنوان مهمترين قلم خوراكي خانوار مورد توجه قرار گرفت. نتايج حاصل  دلالت بر آن دارد كه:

1- 700 تا 800 هزار تن از گندم توليدي و وارداتي به كشور به صورت ضايعات هدر مي رود.

2- نزديك به 15 ميليون تن گندم در كشور عرضه مي‌گردد.

3- نزديك به 13 ميليون تن گندم در كشور مصرف مي‌شود.

4- 2000 تا 2500 هزار تن گندم بصورت ضايعات و قاچاق در كشور تلف مي شود.

5- انرژي قابل دريافت از كاهش مقدار ضايعات و قاچاق گندم ( بند (4) ) بين10 تا 12 درصد مي تواند موجب  بهبود امنيت غذايي خانوارهاي ايراني گردد.

6- برآورد هزينه واردات گندم در طي سالهاي مطالعه دلالت بر آن دارد كه از محل كاهش ضايعات و قاچاق گندم امكان صرفه‌جويي 250 ميليون دلار تا 450 ميليون دلار بوده است. اين رقم مي‌توانسته  براي تهيه ساير اقلام خوراكي مورد نياز ‌به منظور افزايش امنيت غذايي هزينه گردد.

منابع

1- مؤسسه پژوهشهاي برنامه ريزي و اقتصاد كشاورزي (1378) «اقتصاد گندم از توليد تا مصرف» - مجموعه مقالات پژوهشی.

2- حيدري، خليل - چراغي، داود (1381) «بررسي عوامل مؤثر بر قاچاق كالا در ايران با تأكيد بر نقش يارانه ها و برآورد حجم قاچاق منتخبي از كالاهاي اساسي خوراكي». موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني - مجموعه  مقالات همايش قاچاق كالا.

3- مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني (1381) طرح «مطالعه عملكرد تغذيه اي و امنيت غذايي خانوارهاي ايراني».

4- ويژه نامه امنيت غذايي - فصلنامه علمي - پژوهشي اقتصاد كشاورزي و توسعه - سال دوم - پاييز 1373.

5- کلانتري، عيسي - خادم آدم، ناصر (1376) «سياست اصلاح الگوي تغذيه فيزيولوژي تغذيه و اقتصاد مواد غذايي» - تهران، ناشر موسسه پژوهشهاي برنامه ريزي و اقتصاد كشاورزي.

6- مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني (1379) طرح «تراز كالايي گندم».

7- اينترنت. فائو، صفحه ابرمتني (www.FAO.org).

8- بانك مركزي ج. ا. ايران - نشريات نماگرهاي اقتصادي.

مركز آمار ايران - طرح هزينه، درآمد خانوار سالهاي مختلف.