صفحه اول > تحلیل بازار >

بررسي سهم ضايعات و قاچاق گندم در امنيت غذايي (1)

مقدمه

    در گذشته تصور مي شد كه امنيت غذايي با رشد در توليد غذا تأمين مي شود، اما رشد جمعيت و افزايش گرسنگان از يك سو و محدوديت عوامل و منابع توليد غذا نظير زمين، آب و ... از سوي ديگر، نشان داد اين ديدگاه صحيح نيست. بر اين اساس شناخت منابع جديد تأمين غذا براي همه مردم و در تمام اوقات، بطوريكه هم دسترسي فيزيكي و هم دسترسي اقتصادي به غذا وجود داشته باشد، ضروري است. يكي از اين منابع جديد، كاهش ضايعات مواد غذايي از مرحله توليد تا مصرف و قاچاق اين مواد از كشور به ساير كشورها است. بر اين اساس اين سؤال قابل طرح است كه آيا كاهش ضايعات و قاچاق مواد غذايي در امنيت غذايي خانوارهاي ايراني مؤثر است؟ به منظور پاسخ به اين سؤال گندم بعنوان پرمصرف‌ترين قلم خوراكي در سبدمصرفي خانوارهاي شهري و روستايي انتخاب گرديد. بررسي نسبت انرژي حاصل از ضايعات و قاچاق گندم به انرژي دريافتي خانوارهاي شهري و روستايي به منظور اثبات يا رد اين فرضيه يعني «كاهش  ضايعات و قاچاق گندم بعنوان منبع جديد بهبود امنيت غذايي» است.

مروري‌ بر روند توليد، تجارت‌ و مصرف گندم در ايران طي سالهاي1376 تا 1379

    در بين غلات و مواد غذايي مورد استفاده انسان، گندم به دليل سازگاري گسترده كشت با شرايط مختلف آب و هوايي، سهولت كشت، امكان نگهداري به مدت طولاني، ارزاني، ارزش غذايي بالا و قابليت مصرف در اشكال مختلف از جايگاه ويژه اي برخوردار است. اهميت غذايي گندم نه فقط در تغذيه انسان بلكه در امكان استفاده از آن در دامپروري و صنعت است. همچنين گندم از نظر داشتن پروتئين، كربوهيدراتها، چربي، مواد معدني و ويتامينها نسبت به ساير اقلام خوراكي داراي ارزش غذايي بيشتري است.

    طي سالهاي اخير عمده ترين رقم يارانه آشكار دولت جهت تهيه، تدارك و توزيع گندم و نان اختصاص يافته است، در نتيجه نان به قيمت حمايت شده در دسترس مردم ايران قرار گرفته است. اين موضوع اگرچه موجب حمايت از اقشار آسيب پذير جامعه گرديده اما عوارضي نظير قاچاق گندم به خارج ازكشور، افزايش ضايعات توليد و مصرف گندم و نان، همچنين جايگزيني مصرف گندم بجاي علوفه در تغذيه دام و طيور را داشته است. در نتيجه از منابع ملي اختصاصي جهت تهيه و تدارك گندم و نان كشور بدليل افزايش ضايعات و قاچاق گندم به خارج از كشور بصورت مفيد استفاده نگرديده است. اين مسأله در بخشهاي بعدي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

محاسبه ارزش غذايي مقدار گندم و نان كه بصورت ضايعات و قاچاق از گردونه اقتصاد كشور خارج گرديده نياز به آمار و اطلاعات توليد، تجارت و مصرف گندم دارد كه در جدول (1) اين ارقام براي سالهاي 1376 تا 1379 آورده شده است. همچنين آمار مصرف واقعي گندم در خانوار نيز نياز مي باشد كه از آمار خام بودجه خانوار در قسمت بعد استخراج مي گردد.

جدول (1) _ روند توليد، تجارت و مصرف گندم طي سالهاي 1376 تا 1379

(ارقام: هزار تن)

مآخذ: اينترنت، صفحه ابرمتني فائو (www.FAO.org)

بررسي مصرف گندم خانوارهاي شهري و روستايي

برآورد مصرف گندم خانوارهاي شهري و روستايي با استفاده از اطلاعات خام بودجه خانوار    امكان پذير است. بررسي اين اطلاعات مشخص مي كند مصارف غيرمستقيم گندم مانند انواع نان، بيسكويت، آرد گندم و ... در دسترس است، لذا به كمك ضرايب جدول (2) مصرف گندم طي سالهاي 1376 تا 1379 برآورد گرديد.

جدول (2) _ ضريب تبديل انواع نان و فرآورده هاي آن به گندم

مأخذ: پژوهشكده غله و نان _ وزارت بازرگاني

از آنجا كه داده هاي مصرف گندم به صورت سرانه استخراج گرديده، جهت برآورد مصرف كل، ميزان جمعيت كشور طي سالهاي مورد مطالعه از نماگرهاي اقتصادي (انتشارات بانك مركزي) استخراج و در مقدار سرانه مصرف ضرب گرديده است. نتايج حاصل نشان مي‌دهد كه در سالهاي 1376 تا 1379 مقدار مصرف گندم به ترتيب 9300 هزار تن، 9200 هزار تن، 9950 هزار تن و 9776 هزار تن بوده است.

جدول (3) _ برآورد مصرف گندم خانوارهاي شهري و روستايي ايران طي سالهاي 1376 تا 1379

مأخذ: مركز آمار ايران - داده هاي خام طرح هزينه و درآمد خانوار و بانك مركزي - نماگرهاي اقتصادي

ادامه دارد ....