صفحه اول > تحلیل بازار >

بررسي و تحليل مزيت نسبي منطقه اي گندم ( بخش پنجم: شاخص ها )

الگوي مطالعه :

اگر در بخش كشاورزي فقط توليدات زراعي مورد توجه باشد تفاوت بهره وري زمين بر حسب نسبتهاي عملكرد انواع محصولات مي تواند معيار مناسبي از مزيت نسبي قلمداد شود كه در عين حال با نظريه H-O نيز سازگار است. در واقع بر خلاف سرمايه ، زمين نهاده اي غير خنثي در كشت محصولات زراعي محسوب مي شود. تفاوت در شرايط اب و هوايي و توپوگرافي و خاك منجر به تفاوت در بهره وري نسبي زمين در كشت محصولات مختلف مي شود . اين تفاوت ها را مي توان تفاوت عطاياي عامل در توليد محصولات زراعي قلمداد كرد. هنگامي كه تفاوت در عملكرد يك معيار تجربي از بهره وري نسبي زمين در نظر گرفته مي شود ، به مثابه اين است كه وجود مهارتهاي كشاورزان ( سرمايه هاي انساني ) بطور ضمني در معيار مزيت نسبي گنجانده شده است. اما بايد توجه كرد كه اين امر تنها " منابع انساني عملكرد – فزاينده " را شامل مي شود و ساير جنبه هاي منابع انساني را مد نظر قرار نمي دهد.

همانطور كه پيشتر گفته شد به دليل متغير بودن شرايط اب و هوايي و ساير عوامل نامطمئن توليد واقعي با توليد انتظاري يا مورد پيش بيني در بخش كشاورزي احتمالا متفاوت است. اما اين توليد انتظاري است كه منعكس كننده واقعي مزيت نسبي مشاهده شده مي باشد. توليد انتظاري خود متناسب با ناحيه زير كشت است و از طريق حاصل ضرب سطح زير كشت و عملكرد انتظاري براورد مي شود. در نتيجه نسبت سطوح زير كشت به جاي توليد يا تركيب تجاري ، به بهترين وجه مي تواند درجه مورد انتظار تخصص و تجارت را ياداور سازد. به لحاظ نظري نسبت سطوح زير كشت محصولات گوناگون را مي توان با نسبت عملكرد انتظاري توضيح داد.

اگر قيمت محصولات نيز در طول زمان تغيير كند يا بين مناطق متفاوت باشد نسبت سطوح زير كشت با نسبت بازده توضيح داده مي شود. بازده ناخالص حاصل ضرب نسبت عملكرد و نسبت قيمت هاست در حالي كه بازده خالص هزينه هاي توليد را نيز منظور مي دارد.

با توجه به اينكه 95 درصد فعاليت هاي بخش كشاورزي را در ايران بخش خصوصي صورت مي دهد و از انجا كه كشاورزان ايراني در تمامي مناطق كشور تقريبا از ازادي كامل در تصميمات مرتبط با زمينهاي زير كشت ، نوع كشت و حمل محصول به بازار برخوردارند انتظار ميرود كه نسبت سطوح زير كشت با نسبت عملكرد (بازده) داراي ارتباط باشند و بتوان نظريه مزيت نسبي را در اين بخش مورد ازمون قرار داد.

با توجه به گزارش مزيت هاي نسبي منطقه اي اقلام زراعي در كشور چين الگوي مورد استفاده در اين تحليل بر مبناي شاخص هاي مجموعه دوم مطالعه ياد شده است. اين نماگرها به ترتيب عبارتند از :

الف ) YAI يا TEI : شاخص مزيت نسبي در عملكرد يا شاخص مزيت در كارايي فني يك محصول زراعي در مقايسه با عملكرد متوسط تمامي محصولات زراعي است.

AI شاخصي در زمينه عملكرد توسعه يك محصول نسبت به عملكرد نسبي تمامي محصولات زراعي در منطقه و در مقايسه با متوسط ملي است. با فرض اينكه هيچ گونه تفاوت قابل ملاحظه اي در فنون توليد محصولات زراعي يا هيچ گونه موانعي در انتشار و اتخاذ فناوري مابين مناطق وجود نداشته باشد ، YAI بزرگتر از يك نماگري از كارايي نسبي يك منطقه در توليد محصولات زراعي به دليل تفاوت در موهبت منابع طبيعي و نبابراين به منزله شاخص يا نماگري  از مزيت نسبي قلمداد مي شود.

ب ) SAI : شاخص مزيت در مقياس و نشاندهنده ميزان تمركز يك محصول زراعي نسبت به ميزان تمركز همان محصول در سطح متوسط ملي است.

اين شاخص معمولا با استفاده از سطح زير كشت نسبي محصول اندازه گيري مي شود و لذا اگر SAI بزرگتر از يك باشد انگاه درجه تمركز ان محصول در ناحيه مورد نظر بزرگتر ازهمان درجه در كل كشور است. اگر سطح تمركز به واسطه عامل اقتصادي تعيين شده باشد ، انگاه SAI مزيت نسبي منطقه اي در توليد ان محصول را اشكار مي سازد.

ج ) AAI : شاخص مزيت كل و ميانگين هندسي SAI و شاخص مزيت بازده نسبي اقتصادي (EAI) است. البته اين شاخص را مي توان شاخص مزيت نسبي در تلويد (PAT) نيز نام نهاد. چراكه به راحتي مي توان نشان داد كه ميانگين موزون EAI و SAI از حاصل ضرب عملكرد نسبي و سطح زير كشت نسبي حاصل مي شود و نتيجه اين حاصل ضرب ميزان توليد است. هنگامي كه AAI بزرگتر از يك باشد محصول در ناحيه مورد نظر در مقايسه با متوسط كل كشور داراي مزيت نسبي است.

در مجموع ، YAI نشاندهنده تفاوت عملكرد نسبي و SAI منعكس كننده تفاوت در توليد نسبي است. AAI نيز نمايانگري كلي از مزيت نسبي منطقه اي در توليد محصول است. بي گمان مزيت نسبي در توليد محصولات زراعي نه تنها در ميان مناطق بلكه در بين محصولات مختلف زراعي نيز متغير است. به منظور كاهش اثار نامطلوب شرايط جوي و ساير اختلالات تصادفي ، توصيه شده است كه متوسطي از عملكرد نسبي و سطوح زير كشت براي چندين سال در محاسبه شاخص هاي مذكور مورد استفاده قرارگيرد.

ادامه دارد ....