افزایش تولید گندم و بهبود سلامتی مردم از طریق مصرف سولفات روی در مزارع گندم کشور

محمدجعفر ملکوتی

چکیده

متاسفانه در محصولات کشاورزی به دلیل حاکمیت شرایط آهکی ، مصرف زیادی کودهای فسفاته و رایج نبودن مصرف کودهای محتوی عناصر کم مصرف، کمبود عناصر معدنی مشهود است. علی رغم درنظرگرفتن حد پایین برای حد استاندارد این عناصر در بدن انسان در مقایسه با کشورهای غربی، جامعه ما از این کمبودها رنج می برد. به طوری که کمبود این عناصر به ویژه روی و آهن حتی تا 50 درصد نیز درکشورهای خاورمیانه گزارش شده است. در کشورهای غربی دو تا چهاردرصد کود مصرفی را کودهای محتوی عناصر کم مصرف تشکیل می دهند. ولی این نسبت در ایران بسیار ناچیز و تقریباً صفر می باشد. برای تعیین اثر مقادیر و منابع مختلف روی برکمیت و کیفیت گندم، در دو سال گذشته در بیشتر نقاط کشور در بیش از 200 مزرعه تحقیقاتی و یامزارع زارعین طرحی به اجرا درآمد و ملاحظه گردید که غلظت روی قابل استفاده در اکثر خاک های زراعی کشور با روش DTPA ، کم واکثراً کمتر از یک میلی گرم در کیلوگرم است.

در سال زراعی 75-1374 با استفاده از منابع مختلف روی ( سولفات روی و اکسید روی ) به مقادیر 20 و 40 کیلوگرم در هکتار ( در مزارع آبی ) و 10 و 20 کیلوگرم در هکتار ( در مزارع دیم ) طرحی در هفت استان کشور پیاده گردید و درسال دوم (76-1375) با عنایت به نتایج حاصله، از 40 کیلوگرم در هکتار سولفات روی (ZnSo4 .7H2o) در مزارع زارعین ( در هر استان بیش از 15 مزرعه ) در قالب طرح تعیین حد بحرانی غلظت عناصر کم مصرف، استفاده گردید.

نتایج اولیه نشان داد که اثر مقادیر مختلف روی برافزایش عملکرد در سطح یک درصد معنی دار، ولی اثر منابع مختلف روی، فقط در بعضی از مناطق در سطح پنج درصد معنی دار گردید. مصرف سولفات روی نسبت به اکسید روی، عملکرد گندم را بیشتر افزایش داد. نتایج حاصل از تحقیقات سال اول نشان داد در مزارع آبی و دیم ، علاوه برافزایش حداقل بیست درصد در عملکرد، با مصرف کود سولفات روی، غلظت روی در دانه گندم وکلش به میزان قابل توجهی افزایش یافت. بدیهی است تدوام این امر با عنایت به اینکه غذای اصلی جامعه ما را نان تشکیل می دهد، برای حل مشکل کمبود روی و بهبود سلامتی جامعه بسیار مفید خواهد بود.

نتایج تحقیقات سال دوم نیز نشان داد با مصرف 40 کیلوگرم در هکتار سولفات روی در مزارع گندم آبی و 20 کیلوگرم درهکتار در مزارع دیم، علاوه برافزایش 20 درصد تولید در این مزارع، غلظت روی در دانه و کلش گندم نیز افزایش یافت، به عبارت دیگر، میانگین تولید گندم در اراضی آبی ، بدون مصرف سولفات ( شاهد)4660 کیلوگرم در هکتار بود. این درحالی است که در قطعات سولفات روی داده شده عملکرد متوسط 5143 کیلوگرم در هکتار بود، یعنی 483 کیلوگرم در هکتار افزایش تولید فقط به خاطر مصرف سولفات روی حاصل گردید.