مقایسه روش های مختلف مصرف عناصر کم مصرف و سولفات منیزیم برافزایش عملکرد و بهبود کیفی گندم آبی در استان های مختلف ایران

محمدرضا بلالی و محمدجعفر ملکوتی

چکیده

با توجه به اینکه عملکرد کمی و کیفی گندم تحت تاثیر روش استفاده از کودهای مختلف به ویژه کودهای محتوی عناصر کم مصرف می باشد، طرح مقایسه روش های مختلف کاربرد عناصر کم مصرف در ارتباط با عملکرد کمی و کیفی گندم در 10 استان مختلف کشور با هدف تعیین بهترین روش مصرف در خاک های زراعی در سال 77-76 انجام گرفت. این طرح در پنج تیمار خاکی، محلول پاشی ، آغشته کردن بذر، روش توام خاکی+ محلول پاشی و روش توام محلول پاشی + آغشته کردن بذر در قالب طرح آزمایشی بلوک کامل تصادفی و با ترکیب ثابت کودی Fe+Zn+Cu+Mn+B+Mg انجام گرفت. کودهای ازته، فسفره و پتاسیمی براساس آزمون خاک وتوصیه منطقه و کودهای محتوی عناصر کم مصرف از منابع سولفات منیزیم 50 ، سولفات روی 40، سولفات منگنز 30، سولفات مس 20، سکوسترین آهن 10 و اسیدبوریک 20 کیلوگرم در هکتار تامین گردید. در روش محلول پاشی ، عناصر کم مصرف در سه مرحله ساقه رفتن ، خوشه رفتن و یک هفته بعد از گلدهی با غلظتهای دو در هزاراز هر کود به علاوه نیم درصد کود اوره، و در روش آغشته کردن بذر یک لیتر محلول 30 درصد از کودهای محتوی عناصر کم مصرف برای 10 کیلوگرم بذر مصرف گردید . در روش محلول پاشی آهن از منبع سولفات آهن استفاده شد. پس از برداشت محصول کیل گیری شده، درصد پروتئین و غلظت عناصر غذایی کم مصرف در دانه وکلش گندم با استفاده از روش های متداول آزمایشگاهی تعیین گردید.

نتایج حاصل از انجام آزمایش نشان داد که روش های مختلف کاربرد عناصر کم مصرف بر عملکرد دانه گندم در تعدادی از استان ها معنی دار و در بعضی دیگر معنی دار نشد و با ترکیب کل استان ها در یکدیگر، عملکرد در سطح یک درصد معنی دار شده و تیمارهای مصرف خاکی و مصرف خاکی + محلول پاشی به عنوان بهترین روش ها معرفی گردیدند. در ترکیب کل استان ها با یکدیگر معنی دار نشد. با کاربرد عناصر کم مصرف غلظت این عناصر در دانه گندم افزایش بیشتری داشت. اثر روش های مختلف کاربرد کودهای محتوی عناصر کم مصرف مخصوصاً بردرصد پروتئین دانه گندم در آذربایجان شرقی در سطح یک درصد معنی دار و در بقیه استان ها بدلیل عدم گزارش تکرارها قابل تجزیه و تحلیل نبود. درصد پروتئین در روش آغشته کردن+ محلول پاشی نسبت به مصرف خاکی 7/6 درصد افزایش داشت، ولی در هرحال با کاربرد کودهای محتوی عناصر کم مصرف مخصوصاً سولفات روی، درصد پروتئین تا 15 درصد افزایش یافت. محاسبه جذب کل آهن و روی توسط دانه نشان داد که روش توأم مصرف خاکی و محلول پاشی بهترین روش بوده و به ترتیب 12 و 36 درصد نسبت به روش مصرف خاکی افزایش داشتند، ولی جذب کل منگنز و مس توسط دانه نشان داد  دو روش مصرف خاکی+ محلول پاشی و محلول پاشی بهترین تیمار بوده است. روش محلول پاشی در بهبود کیفی گندم مخصوصاً غنی سازی دانه گندم نقش موثرتری ایفاء نمود که قدم موثری در ارتقاء سلامتی جامعه و تولید بذر قوی محسوب می شود. چرا که با تولید بذرهای مادری قوی، سبزشدن مزارع گندم سریعتر، و مقاومت در برابر تنش ها بیشتر خواهد شد.