|
صفحه اول > معرفی گندم ایران > طبقه بندی و مراکز اولیه ژنتیکی گندم |
|
واويلوف (Vavilov) دانشمند روسي، گندم را براساس خصوصيات ژنتيكي تقسيمبندي كرد. براساس اين تقسيمبندي تمام گونههاي گندم به سه دسته ديپلوئيد (14كروموزوم )، تتراپلوئيد (28 كروموزوم ) و هگزا پلوئيد (42 كروموزوم ) تقسيم شدهاند. بنا به عقیده مک کی (mac key) تمام گونه های هگزا پلوئید زیرگونه هایTriticum Aestivum می باشند و بدین وسیله تقسیم بندی واویلوف را اصلاح نمود.(جدول) جدول - طبقهبندي گندم براساس خصوصيات ژنتيكي (Bilteanu et al 1983) 1- گندم های تک دانه یاEINKORN (دیپلوئید): گندمهاي ديپلوئيد (14=n2 كروموزوم با ژنوم AA) شبيه جوهاي دورديفه (دوپر) هستند. بطوريكه در هر سنبلچه در محور سنبله فقط يك دانه وجود دارد.گندم های دیپلوئید تک دانه مانند T.boeoticum یاT.aegilopoides از یک علف برگ باریک بوجود آمده اند. اين گندمها را ميتوان امروزه در يونان وقستمهايي از آسياي صغير پيدا نمود. اين مناطق از دنيا به عنوان مركز اوليه تنوع ژنتيكي اين گندم شناخته شدهاند. پوشينههاي گندمهاي تكدانه غالباً پس از خرمنكوبي هنوز به آن چسبيده هستند (دانههاي پوستدار). گونه T.monococcum بوضوح داراي كيفيت آردي بهتري نسبت به گونه T.aegilopoides ميباشد و داراي وزن هزاردانه بيشتري هستند.گندمهاي تكدانه احتمالاً ميتوانند به عنوان يك گياه زراعي جنبي مورد كشت و كار قرار گيرند، ولي در زراعت جو به عنوان علفهرز محسوب ميگردند. تا امروز نوع زراعي و سخت آن (بدون پوست خارجي ) شناخته نشده است. 2-گندم های جفت دانه یا emmer (تتراپلوئید): گندمهاي تتراپلوئيد (28=n2 كروموزوم با ژنوم AABB) هستند.نوع وحشی Emmer یا جفت دانه T.dicoccoides نتیجه تلاقی خود بخودی T.aegilopoides یا T.boeoticum با یک گراس وحشی بنام Aegilops Speltoides می باشند که مرکز اولیه ژن آنها را آسیا می دانند. از نظر تكاملي T.dicoccoides از خويشاندوان T.timopheevi ميباشند. نوع زراعي اين گندم T.dicoccum است. در مصر اين گندم در سطح وسيعي به عنوان گندم نان كشت وكار ميشود. پس از جهش يا موتاسيون نوع زراعي و سخت آن (بدون پوست خارجي )، T.durum بوجود آمده است. 3-گندم های معمولی یا Dinkel (هگزاپلوئید): اين گندم از طريق يك تلاقي خود به خودي Emmer يا T.dicoccum با يك گياه برگ باريك وحشي بنام Agilops Squarrosa (14=n2 كروموزوم و ژنوم DD) بوجود آمده اند که نهایتا دارای 42 کروموزوم با ژنوم AABBDD می باشند. نوع وحشی و پوستدار آن تا کنون نه در مرکز ژن آسیای مرکزی و نه در پژوهش های باستان شناسی مشاهده شده است. ولی این مطلب مورد قبول است که T.macha که گندم هگزا پلوئید پوست دار و با محور سنبله شکننده از این نوع گندم ها می باشند. T.vavilovii نیز یک گندم هگزاپلوئید پوست دار است و بنظر می رسد در اثر یک موتاسیون ساده بوجود آمده و از نوع سخت آن T.aestivum و T.spltiformae که امروزه مورد کشت و کار قرار میگیرد، گندم نان به نام T.aestivum حاصل می شود.نوع بهاره اين نوع گندمها به عنوان گندمهاي سخت شناخته شده است و نوع گندم نرم آن نيز از دونوع گندمهاي نرم پاييزه و گندمهاي نرم بهاره تشكيل يافته است. انواع گندمهاي هگزاپلوئيد داراي ارقام بسياري هستند كه در تمام قستمهاي دنيا مورد كشت وكار قرار ميگيرند. شماي تكاملي گندم ( Oehmichen Bund 2,1986). مبداء و منشاء و مناطق كشت برخي از گونههاي گندم T.aegilopides = T.boeoticum مبداء : غرب ايران، يونان، بلغارستان، يوگوسلاوي، قفقاز، اسرائيل، سوريه، تركيه.
T.monococcum مناطق كشت : يوگوسلاوي، آلمان، مجارستان، روسيه، آسياي صغير، شمال آفريقا. مبداء : قفقاز و آسياي صغير.
T.dicoccoides مبداء : ايران، شرق درياي مديترا نه، قفقاز، عراق، فلسطين.
T.timopheevii مناطق كشت : غرب گرجستان
T.dicoccum مبداء : كوههاي جنوبي اروپا و اروپاي مركزي. مناطق كشت : مناطق معتدل سرد ايران مانند اراك، آذربايجان، نقاط سردسير خراسان و اصفهان و كشورهاي يوگوسلاوي، آلمان، سوئيس، فرا نسه، پاكستان، هندوستان و آمريكا.
T.durum مبداء : حوزه مديترا نه، اتيوپي و سومالي مناطق كشت : ايران شامل اراك، كردستان، لرستان، آذربايجان ، قزوين، اصفهان، خراسان وكشورهاي اسپانيا، يونان، غرب تركيه، اطراف درياي سياه، سوريه، شوروي، مصر، الجزاير، عراق، پاكستان، هندوستان، چين، كانادا، آمريكا، مكزيك، اوروگوئه، آرژانتين، شيلي.
T.turgidum مناطق كشت : ايران شامل كردستان، لرستان، آذربايجان و اراك و كشورهاي فرانسه، آلمان، انگلستان، اسپانيا، سوئيس، ايتاليا، تركيه، استراليا و بعضي از كشورهاي آسيايي. مبداء : اتيوپي و سومالي.
T.turanicum مناطق كشت : ايران شامل آذربايجان، كردستان، خراسان وكشورهاي آسياي صغير، سوريه، آسياي مركزي و چين
T.polonicum مبداء : اروپا ، كشور لهستان، حوزه مديترانه ،اتيوپي وسومالي. مناطق كشت : كشورهاي اروپاي مركزي، كشور مديترانه، حبشه، چين، اتازوني.
T.persicum مبداء : آسيا بخصوص ايران، تركيه و ارمنستان. مناطق كشت : ايران شامل كردستان، لرستان، آذربايجان
T.aestivum مبداء : آسياي مركزي (شمال وغرب هندوستان، افغانستان، تاجيكستان و ازبكستان خاور نزديك (آسياي صغير ، ايران وكوههاي تركمنستان ) و حوزه مديترانه. مناطق كاشت : به دليل تطابق زياد با شرايط مختلف محيطي، در تمام مناطق دنيا كشت ميشود به همين جهت دامنه پراكندگي آن بيش از هر گونه دیگر گندم اشت. می توان گفت که بیشتر از 95% گندم های ایران از واریته های این گونه گندم است.
T.compactum مبداء : آسياي مركزي شامل شمال غرب هندوستان، افغانستان، تاجيكستان و ازبكستان، ارمنستان و جنوب غرب آسيا. مناطق كشت : ايران شامل آذربايجان و كردستان و كشورهاي كنار اقيانوس كبير، آسياي صغير قفقاز، قزاقستان وافغانستان.
T.sphaerococcum مبداء: آسيا بخصوص جنوب غربي هندوستان. مناطق كشت: شمال هندوستان، پاكستان.
T.spelta مبداء : ايران، سوئيس و شوروي. مناطق كشت: ايران شامل اراك، تبريز، اصفهان و كشورهاي آلمان، فرانسه، اسپانيا، ايتاليا، روسيه و هند.
T.maeha مناطق كشت: غرب گرجستان.
T.vavilovii مبداء: تركيه مناطق كاشت: ارمنستان، تركيه.
|